Rồng Rắn Lên Mây là một trò chơi dân gian quen thuộc trong các lớp mầm non, giúp trẻ vận động theo nhóm, rèn phối hợp và phản xạ trong môi trường vui nhộn, an toàn. Với lời đồng dao dễ nhớ và cách chơi đơn giản, Rồng rắn lên mây phù hợp cho mọi sân chơi trường học, công viên hoặc khoảng sân gia đình, đặc biệt với trẻ lớp Lá và Mẫu giáo lớn.
Từ trải nghiệm thực tế trong giáo dục thiên nhiên tại Trại Rắn Đồng Tâm, chúng tôi khuyến nghị sử dụng Rồng rắn lên mây như một hoạt động mở đầu để giúp trẻ làm quen với khái niệm “rồng, rắn” trong văn hóa, trước khi chuyển sang các nội dung khoa học về loài rắn ngoài đời thực. Nếu bé tò mò về các loài rắn hiền lành thường gặp, cha mẹ có thể tham khảo thêm bài viết về rắn hoa cỏ.
Ý nghĩa và giá trị giáo dục của trò chơi
Trò chơi Rồng rắn lên mây mang tính cộng đồng cao: trẻ nối đuôi nhau, hợp tác bảo vệ “khúc đuôi”, và cùng đọc lời đồng dao theo nhịp. Hoạt động này phát triển:
- Kỹ năng vận động thô: chạy, đổi hướng, giữ thăng bằng, phản xạ.
- Kỹ năng phối hợp và giao tiếp: trẻ nghe hiệu lệnh, phối hợp che chở.
- Nhận biết luật lệ: tuân thủ vai trò “ông chủ”, “khúc đầu”, “khúc đuôi”.
Bên cạnh đó, lời đồng dao giàu nhịp điệu giúp trẻ mở rộng vốn từ, luyện phát âm và ghi nhớ theo chuỗi. Những yếu tố này tạo nền tảng cho học tập thông qua chơi, được nhiều tổ chức giáo dục khuyến khích.
Để mở rộng trải nghiệm khoa học tự nhiên sau giờ chơi, phụ huynh có thể đọc cùng bé về một loài rắn đào hang, kích thước nhỏ, thường sống nơi đất mềm như rắn trun.
Hướng dẫn cách chơi chi tiết
Chuẩn bị
- Không gian: sân trường, phòng đa năng, hoặc khoảng sân trống, mặt phẳng, không trơn trượt.
- Số lượng: từ 6–15 trẻ; nhiều hơn có thể chia thành 2–3 nhóm.
- Vai trò: 1 trẻ đóng “ông chủ”; các trẻ còn lại nối đuôi thành “đoàn rồng rắn”. Trẻ đứng đầu đoàn là “khúc đầu”; trẻ cuối đoàn là “khúc đuôi”.
Lời đồng dao
Trong lúc di chuyển vòng vèo, cả đoàn đọc to theo nhịp:
“Rồng rắn lên mây
Có cái cây lúc lắc
Có cái nhà điểm binh
Có ông chủ ở nhà không?”
Sau câu cuối, đoàn dừng trước mặt “ông chủ” để đối thoại.
Đối thoại và diễn biến
- Nếu “ông chủ” đáp “không”: đoàn tiếp tục đi và lặp lời đồng dao.
- Nếu “ông chủ” đáp “có”: cả nhóm đối thoại theo trình tự:
- Ông chủ: “Có ông chủ ở nhà. Mẹ con rồng rắn đi đâu đó?”
- Rồng rắn: “Đi lấy thuốc cho con”
- Ông chủ: “Con lên mấy?”
- Rồng rắn: “Con lên một”
- Ông chủ: “Thuốc chẳng ngon.”
- Rồng rắn: “Con lên hai… ba… bốn…”
- Ông chủ: “Thuốc ngon rồi. Cho xin khúc đầu?”
- Cả nhóm: “Những xương cùng xẩu”
- Ông chủ: “Cho xin khúc giữa?”
- Cả nhóm: “Chả có gì ngon”
- Ông chủ: “Cho xin khúc đuôi?”
- Cả nhóm: “Tha hồ mà đuổi.”
Luật chơi
- Sau câu “Tha hồ mà đuổi”, “ông chủ” chạy bắt “khúc đuôi”. Cả đoàn rồng rắn di chuyển né tránh, “khúc đầu” dang hai tay che chở, giữ đoàn không bị “đứt khúc”.
- Nếu “khúc đuôi” bị bắt: đổi vai cho vòng chơi mới.
- Nếu đoàn đứt khúc trong lúc rượt: tính là thua vòng.
- Thời lượng chơi: 10–15 phút, có thể lặp nhiều vòng tùy hứng thú và thể lực của trẻ.
Khi tổ chức ở sân rộng, giáo viên nên thiết lập biên giới an toàn (vạch kẻ, cọc mềm) và nhắc trẻ không chạy ra ngoài phạm vi. Trong các buổi học chủ đề động vật, có thể kể chuyện ngắn về các loài rắn để trẻ phân biệt giữa trò chơi và động vật thật, tránh nhầm lẫn nguy hiểm. Tìm hiểu thêm về loài rắn lớn, có độc lực mạnh, vai trò sinh thái quan trọng như rắn hổ mang chúa.
An toàn khi chơi và gợi ý tổ chức
- Khởi động nhẹ trước khi chơi: xoay khớp, chạy chậm 1–2 phút.
- Bề mặt an toàn: tránh nền trơn, vật cản, góc nhọn.
- Nhịp độ phù hợp: điều chỉnh tốc độ để “khúc đuôi” không quá áp lực.
- Giám sát liên tục: giáo viên/cha mẹ quan sát để can thiệp khi cần.
- Luân phiên vai: tạo cơ hội cho mọi trẻ thử làm “ông chủ”, “khúc đầu”, “khúc đuôi”.
Với trẻ nhỏ hoặc không gian hẹp, có thể giảm số thành viên mỗi đoàn, rút ngắn đoạn đường di chuyển và tăng số vòng chơi để đảm bảo nhịp độ vừa phải, hạn chế té ngã. Nếu trẻ tỏ ra hứng thú với thế giới rắn sau trò chơi, phụ huynh có thể hướng dẫn đọc thêm những chủ đề an toàn, khoa học như rắn độc nhất thế giới, nhấn mạnh nguyên tắc quan sát từ xa và không tiếp xúc rắn ngoài tự nhiên.
Liên hệ giáo dục về rắn cho trẻ
Rồng rắn lên mây là “cầu nối” thú vị giúp trẻ bước vào thế giới động vật thông qua văn hóa dân gian. Sau giờ chơi, giáo viên có thể:
- Giải thích sự khác nhau giữa “rồng/rắn” trong đồng dao và loài rắn thật.
- Giới thiệu vai trò sinh thái của rắn: kiểm soát quần thể gặm nhấm, cân bằng hệ sinh thái.
- Dạy kỹ năng an toàn: thấy rắn ngoài tự nhiên thì giữ khoảng cách, báo người lớn.
Để nuôi dưỡng niềm yêu thiên nhiên đúng cách, các bài viết chuyên sâu tại Trại Rắn Đồng Tâm cung cấp thông tin xác thực, tên khoa học, tập tính và mức độ độc của từng loài, giúp phụ huynh và trẻ học hỏi có kiểm chứng.
Ngoài ra, những loài rắn lớn hiếm gặp ở Việt Nam như rắn hổ mây cũng là chủ đề thú vị để giáo dục trẻ về bảo tồn và tôn trọng động vật hoang dã.
Gợi ý hoạt động mở rộng sau giờ chơi
- Vẽ tranh “đoàn rồng rắn” và kể lại câu chuyện theo trí tưởng tượng.
- Trò chơi nhập vai: mô phỏng bảo vệ “khúc đuôi” bằng các chiến thuật an toàn.
- Góc đọc: cùng bé xem tranh ảnh các loài rắn phổ biến, nhắc quy tắc không chạm rắn.
- Ghép chữ: tập chép lời đồng dao, luyện ghi nhớ trình tự và số đếm.
Để củng cố kiến thức, phụ huynh có thể cùng trẻ xem thêm hình ảnh, câu chuyện, hoặc video khoa học về rắn từ nguồn chính thống, kết hợp giải thích thân thiện, tránh gây sợ hãi.
Và trước khi kết thúc hoạt động, hãy nhắc trẻ phân biệt rõ giữa trò chơi dân gian và thế giới động vật thật, luôn tuân thủ nguyên tắc quan sát an toàn; nếu muốn tra cứu hệ thống hơn theo loài, xem các chủ đề như rắn hổ mang chúa và rắn hoa cỏ.
Kết luận
Rồng rắn lên mây là trò chơi dân gian giàu giá trị giáo dục: phát triển thể chất, phối hợp nhóm, ngôn ngữ và tuân thủ luật lệ. Với cách tổ chức đơn giản, thời lượng linh hoạt (10–15 phút), trò chơi phù hợp cho lớp mầm non, gia đình và cộng đồng. Kết hợp nội dung giáo dục về rắn từ nguồn đáng tin cậy sẽ giúp trẻ hiểu đúng, yêu thiên nhiên và biết bảo vệ bản thân. Đồng hành cùng Trại Rắn Đồng Tâm, phụ huynh có thể tiếp cận các bài viết chuẩn khoa học, an toàn, thân thiện để nuôi dưỡng trí tò mò của trẻ một cách tích cực.
Tài liệu tham khảo
- UNICEF. Learning through play: The importance of play. https://www.unicef.org/parenting/child-care/learning-through-play
- WHO. Guidelines for the management of snakebites (2nd ed.). https://apps.who.int/iris/handle/10665/249547
- IUCN Red List of Threatened Species – Reptiles overview. https://www.iucnredlist.org/search?taxonomies=101236&searchType=species
